Σημείωση. Τα αφιερώματα του People of Greece αναδεικνύουν τάσεις και διατυπώνουν υποθέσεις. Η επιβεβαίωσή τους είναι έργο στοχευμένης, εις βάθος έρευνας.
- Δείκτης Επιρροής
- Το ποσοστό όσων χρησιμοποιούν κάθε μέσο και δηλώνουν πως αυτό επηρεάζει τις αποφάσεις τους «πολύ συχνά» ή «αρκετές φορές», σε πέντε πεδία: ταξίδια/διασκέδαση, αγορές, υγεία, πολιτική, προσωπικές σχέσεις.
- Κάθετη σφαίρα επιρροής
- Τα παλιά, ιεραρχικά μέσα — τηλεόραση/ραδιόφωνο και ειδησεογραφικά sites — όπου επαγγελματίες της ενημέρωσης επιλέγουν και ιεραρχούν την πληροφορία.
- Οριζόντια σφαίρα επιρροής
- Τα νέα, οριζόντια μέσα — πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης και πλατφόρμες κριτικών χρηστών — όπου η πληροφορία κυκλοφορεί από άτομο σε άτομο.
Μας επηρεάζουν τα μέσα; Και ποια;
Το People of Greece ρώτησε τις Ελληνίδες και τους Έλληνες αν τους επηρεάζουν τα μέσα, σε ποιες αποφάσεις και πόσο συχνά. Οι απαντήσεις δεν μετρούν την επιρροή αυτή καθαυτή, αλλά την επιρροή που παραδεχόμαστε — μια μορφή αυτοτοποθέτησης: λέγοντας ποιος μας πείθει, λέμε και ποιοι και ποιες είμαστε.
Η επιρροή δεν έχει κέντρο
Τα παλιά και τα νέα μέσα δεν διαδέχονται το ένα το άλλο· συνυπάρχουν. Η πλειονότητα (56%) δηλώνει ότι επηρεάζεται και από τις δύο σφαίρες: και από την τηλεόραση και τα ειδησεογραφικά sites, και από τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης και τις κριτικές χρηστών. Μόνο ένα στα τρία άτομα (35%) μένει κυρίως στην κάθετη σφαίρα και ένα στα δέκα (9%) κυρίως στην οριζόντια.
Η συνύπαρξη αυτή δεν είναι τυχαία ανάμειξη· κάθε σφαίρα έχει τον δικό της ρόλο, ανάλογα με την απόφαση. Όταν ψωνίζουμε ή οργανώνουμε ένα ταξίδι, ακούμε όσους και όσες έκαναν την ίδια επιλογή πριν από εμάς: οι κριτικές χρηστών έχουν τον υψηλότερο Δείκτη Επιρροής (59% στα ταξίδια/διασκέδαση). Όταν αποφασίζουμε ως πολίτες, στρεφόμαστε στην κάθετη σφαίρα — ειδησεογραφικά sites (49%) και τηλεόραση (47%) — ενώ καμία πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης δεν φτάνει τους 3 στους 10. Η επιρροή λοιπόν δεν έχει κέντρο: μετακινείται, ανάλογα με το αν τη στιγμή της απόφασης είμαστε καταναλωτές ή πολίτες.
Η τεχνητή νοημοσύνη μπήκε στα μέσα που μας επηρεάζουν — και κυνηγά τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης
Το 60% χρησιμοποιεί συχνά το ChatGPT και άλλα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης — όσο το Instagram (59%), περισσότερο από το TikTok (44%) και σε όλες τις γενιές (47–66%). Στο τακτικό του κοινό, ο Δείκτης Επιρροής του (35%) έχει ήδη περάσει το Facebook (33%) και το YouTube (32%). Στην υγεία πείθει όσο το TikTok (38%) και περισσότερο από κάθε άλλη πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης. Η σχέση μας μαζί του μένει όμως αμφίθυμη: το 56% περιγράφει αρνητικό ή αβέβαιο συναίσθημα για τις εξελίξεις της τεχνητής νοημοσύνης.
| Ταξίδια/ ΔιασκέδασηΤαξίδια/ Διασκ. | Αγορές | Υγεία | Πολιτική | Σχέσεις | Σύνολο πεδίων | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 54 | 49 | 34 | 29 | 28 | 39 | |
| TikTok | 57 | 53 | 38 | 34 | 35 | 43 |
| 47 | 37 | 26 | 30 | 25 | 33 | |
| YouTube | 44 | 40 | 28 | 26 | 21 | 32 |
| ChatGPT / AI | 51 | 40 | 38 | 24 | 20 | 35 |
Τα ειδησεογραφικά sites συνδέονται περισσότερο από άλλα ΜΜΕ με την πολιτική συμμετοχή
Απόλυτη βεβαιότητα ότι θα ψηφίσουν δηλώνει το 81% όσων διαβάζουν ειδησεογραφικά sites πολύ συχνά, το 65% όσων τα διαβάζουν αρκετές φορές και μόλις το 47% όσων τα διαβάζουν σπάνια ή ποτέ. Διαφορά εμφανίζουν και η τηλεόραση και το Facebook, αλλά μόνο στα ειδησεογραφικά sites αντέχει όταν συγκρίνουμε άτομα με ίδια χαρακτηριστικά (+18 μονάδες). Είναι το μέσο που συνδέεται πιο σταθερά με την πολιτική συμμετοχή.
Τα πολιτικά άκρα διαβάζουν τα ειδησεογραφικά sites — αλλά απορρίπτουν την πειθώ τους
Οι ψηφοφόροι του ΚΚΕ και της άκρας δεξιάς διαβάζουν συχνά ειδησεογραφικά sites όσο ή και περισσότερο από τους ψηφοφόρους της κεντρικής σκηνής (84–87%, έναντι 77–84%) και είναι το ίδιο βέβαιοι και βέβαιες ότι θα ψηφίσουν. Τους αναγνωρίζουν όμως πολύ χαμηλότερο Δείκτη Επιρροής (44–47%, έναντι 53–58%), και δημοσιογράφους παρακολουθεί μόλις το 31% της άκρας δεξιάς. Τα παρακολουθούν, αλλά απορρίπτουν το σύστημα της κάθετης σφαίρας — χωρίς να το αντικαθιστούν με την οριζόντια, που μένει ακόμη χαμηλότερα.
Η ευθύνη περνά στα ειδησεογραφικά sites
Η Gen Z βρίσκεται στην αντίθετη θέση από τα άκρα: αποδέχεται την πειθώ των ειδησεογραφικών sites (58%, όσο ή και περισσότερο από τις μεγαλύτερες γενιές), αλλά τα διαβάζει πολύ λιγότερο (55%, έναντι 90% των Baby Boomers). Στις νεότερες γενιές τα ειδησεογραφικά sites καλούνται λοιπόν να βρουν το κοινό εκεί όπου βρίσκεται· στα άκρα, το κοινό είναι ήδη εκεί και καλούνται να ξανακερδίσουν την αποδοχή του. Η πόρτα υπάρχει: τα sites ζουν στην ίδια οθόνη με τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, και για ένα στα δέκα άτομα της Gen Z είναι η μόνη τακτική επαφή με την κάθετη σφαίρα.
Αν τα μέσα της κάθετης σφαίρας δεν χτίσουν σχέση με τις νεότερες γενιές, η πολιτική συμμετοχή μοιάζει χαμένο παιχνίδι. Οι νεότερες γενιές δεν τα έχουν απορρίψει· τα έχουν χάσει από τα μάτια τους.
Συσχέτιση, όχι απόδειξη αιτιότητας· μέρος της χαμηλότερης συμμετοχής των νεότερων οφείλεται στην ηλικία.
Τι λένε οι κοινωνικές επιστήμες
Ο Jürgen Habermas (2006) προειδοποίησε ότι το ψηφιακό περιβάλλον κατακερματίζει τη δημόσια σφαίρα. Τα ευρήματα δείχνουν μια πιο σύνθετη εικόνα: όχι αμέτρητα θραύσματα, αλλά δύο σφαίρες που συνυπάρχουν στην καθημερινότητα των περισσότερων. Και το ότι τα ακροατήρια των άκρων παρακολουθούν μέσα που δεν αποδέχονται συνομιλεί με τους Tsfati και Cappella (2003): η δυσπιστία στα κυρίαρχα μέσα δεν σημαίνει πάντα απομάκρυνση από αυτά.
Αναφορές: Tsfati, Y. & Cappella, J. N. (2003), «Do People Watch What They Do Not Trust?», Communication Research · Habermas, J. (2006), «Political Communication in Media Society», Communication Theory.